Luyện tập: Môi trường và tài nguyên

Bài 3: Luyện tập – Môi trường và tài nguyên

Giới thiệu

Trong chương này, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về môi trường sống, các thành phần của môi trường, các loại tài nguyên thiên nhiên và tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Bài luyện tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố lại toàn bộ kiến thức lý thuyết đã học, đồng thời rèn luyện kỹ năng phân tích và vận dụng qua các ví dụ cụ thể. Các em hãy tập trung theo dõi nhé!

1. Lý thuyết trọng tâm

1.1. Khái niệm về môi trường và tài nguyên

• Môi trường là tất cả những gì bao quanh sinh vật, bao gồm yếu tố tự nhiên (đất, nước, không khí, ánh sáng) và yếu tố nhân tạo (nhà cửa, đường sá, nhà máy).
• Tài nguyên thiên nhiên là những vật chất có sẵn trong tự nhiên mà con người có thể khai thác và sử dụng để phục vụ đời sống và sản xuất.

1.2. Phân loại tài nguyên thiên nhiên

1. Tài nguyên tái tạo: là loại tài nguyên có thể tự phục hồi sau một thời gian nếu được khai thác hợp lý. Ví dụ: nước ngọt, rừng, sinh vật biển.
2. Tài nguyên không tái tạo: là loại tài nguyên bị cạn kiệt dần sau khi khai thác, không thể tự phục hồi trong thời gian ngắn. Ví dụ: than đá, dầu mỏ, quặng kim loại.
3. Tài nguyên năng lượng vô tận: là các nguồn năng lượng đến từ thiên nhiên mà con người khó có thể làm cạn kiệt. Ví dụ: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy triều.

1.3. Ô nhiễm môi trường

• Ô nhiễm không khí: do khói bụi từ nhà máy, xe cộ; gây các bệnh về hô hấp.
• Ô nhiễm nước: do chất thải sinh hoạt, hóa chất nông nghiệp thải ra sông, hồ; gây chết sinh vật dưới nước.
• Ô nhiễm đất: do rác thải nhựa, thuốc trừ sâu tồn đọng; làm đất bạc màu, mất khả năng canh tác.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Một khu rừng bị chặt phá quá mức để lấy gỗ. Sau đó, lượng mưa trong khu vực giảm, đất bị xói mòn. Em hãy cho biết trong tình huống này, tài nguyên rừng thuộc loại nào và hậu quả của việc khai thác quá mức là gì?

• Giải: Rừng là tài nguyên tái tạo, nhưng nếu khai thác quá mức, khả năng tái sinh bị phá vỡ. Hậu quả là mất nguồn nước ngầm, biến đổi khí hậu cục bộ, mất đa dạng sinh học và đất bị xói mòn.

Ví dụ 2: Một nhà máy nhiệt điện đốt than đá thải ra rất nhiều khí CO₂ và bụi mịn. Theo em, tác hại của việc này đối với môi trường và sức khỏe con người là gì?

• Giải: Khí CO₂ gây hiệu ứng nhà kính, làm Trái Đất nóng lên. Bụi mịn gây viêm phổi, hen suyễn và các bệnh tim mạch. Than đá là tài nguyên không tái tạo, nên cần tiết kiệm và chuyển sang năng lượng sạch.

Ví dụ 3: Địa phương em đang khuyến khích lắp đặt các tấm pin mặt trời trên mái nhà. Đây là việc làm có ý nghĩa như thế nào đối với môi trường?

• Giải: Năng lượng mặt trời là tài nguyên năng lượng vô tận, thân thiện với môi trường. Việc sử dụng pin mặt trời giúp giảm phát thải khí nhà kính, giảm ô nhiễm không khí và tiết kiệm tài nguyên hóa thạch.

3. Ghi nhớ

• Môi trường bao gồm cả yếu tố tự nhiên và nhân tạo, có vai trò quyết định sự sống và phát triển của xã hội loài người.
• Tài nguyên thiên nhiên gồm ba loại: tái tạo (nước, rừng), không tái tạo (khoáng sản) và năng lượng vô tận (mặt trời, gió).
• Khai thác tài nguyên quá mức và thiếu kiểm soát sẽ dẫn đến ô nhiễm môi trường và cạn kiệt nguồn tài nguyên.
• Mỗi chúng ta cần có ý thức sử dụng hợp lý, tiết kiệm và bảo vệ môi trường ngay từ những hành động nhỏ hằng ngày.

4. Bài tập gợi ý

1. Kể tên ba loại tài nguyên không tái tạo mà em biết. Nêu một biện pháp tiết kiệm từng loại tài nguyên đó.
2. Quan sát xung quanh nơi em ở, hãy chỉ ra một hoạt động của con người đang gây ô nhiễm môi trường. Theo em, cần khắc phục hoạt động đó như thế nào?
3. Giải thích vì sao việc xây dựng các công trình thủy điện vừa có lợi ích nhưng cũng có thể gây tác động tiêu cực đến môi trường? Đưa ra ý kiến của em để cân bằng giữa phát triển và bảo vệ môi trường.