Bài tập: Chương 3: Môi trường và tài nguyên

Bài tập Chương 3: Môi trường và tài nguyên

Giới thiệu

Trong chương này, các em đã được tìm hiểu về môi trường và tài nguyên thiên nhiên – những khái niệm cốt lõi gắn liền với sự sống trên Trái Đất. Môi trường là không gian bao quanh con người, chứa đựng các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, trong khi tài nguyên là những sản phẩm có ích từ tự nhiên mà con người có thể khai thác, sử dụng. Bài tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố kiến thức thông qua các dạng câu hỏi và bài tập có hướng dẫn giải chi tiết, từ cơ bản đến nâng cao.

I. Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy ôn lại một số nội dung chính:

• Môi trường bao gồm môi trường tự nhiên (đất, nước, không khí, sinh vật) và môi trường nhân tạo (nhà cửa, đường sá, công trình).
• Tài nguyên thiên nhiên được chia thành ba loại:
  • Tài nguyên tái tạo: nước, gió, năng lượng Mặt Trời, sinh vật.
  • Tài nguyên không tái tạo: than đá, dầu mỏ, khoáng sản.
  • Tài nguyên vô tận: năng lượng Mặt Trời, thủy triều.
• Vai trò của môi trường là cung cấp không gian sống, nguyên liệu, năng lượng và là nơi chứa chất thải.

II. Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Phân loại tài nguyên

Đề bài: Em hãy phân loại các tài nguyên sau đây vào nhóm thích hợp: than đá, nước ngầm, năng lượng Mặt Trời, dầu mỏ, đất trồng, gỗ rừng, khí tự nhiên, gió.

Hướng dẫn giải:

• Tài nguyên tái tạo: nước ngầm, đất trồng, gỗ rừng, gió.
  Giải thích: Các tài nguyên này có thể phục hồi nhờ các quá trình tự nhiên (tuần hoàn nước, sinh sản của cây, sự bồi đắp đất) hoặc nhờ con người quản lý hợp lý.
• Tài nguyên không tái tạo: than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên.
  Giải thích: Những tài nguyên này được hình thành qua hàng triệu năm từ xác sinh vật cổ đại, tốc độ khai thác nhanh hơn nhiều so với tốc độ hình thành, nên có nguy cơ cạn kiệt.
• Tài nguyên vô tận: năng lượng Mặt Trời.
  Giải thích: Nguồn năng lượng này đến từ Mặt Trời và được dự đoán còn tồn tại hàng tỉ năm, con người có thể sử dụng liên tục.

Bài tập 2: Ảnh hưởng của hoạt động con người đến môi trường

Đề bài: Kể tên ba hoạt động của con người gây ô nhiễm môi trường và đề xuất một biện pháp khắc phục cho mỗi hoạt động.

Hướng dẫn giải:

1. Hoạt động 1: Xả rác thải nhựa ra sông, biển.
   Biện pháp khắc phục: Sử dụng túi vải, chai thủy tinh thay cho đồ nhựa dùng một lần; phân loại rác tại nguồn.
2. Hoạt động 2: Đốt rừng làm nương rẫy.
   Biện pháp khắc phục: Áp dụng mô hình nông lâm kết hợp, trồng rừng phủ xanh đất trống, đồi trọc.
3. Hoạt động 3: Khí thải từ nhà máy và xe cộ thải ra không khí.
   Biện pháp khắc phục: Lắp đặt hệ thống lọc khí thải; phát triển giao thông thân thiện môi trường như xe điện, xe buýt công cộng.

Bài tập 3: Tính toán lượng tài nguyên tiêu thụ

Đề bài: Một gia đình trung bình sử dụng 15 lít xăng mỗi tháng cho xe máy. Hỏi trong một năm, gia đình đó sử dụng bao nhiêu lít xăng? Biết rằng để sản xuất 1 lít xăng cần khoảng 1,5 lít dầu thô. Hỏi lượng dầu thô cần để đáp ứng nhu cầu xăng của gia đình trong một năm là bao nhiêu?

Hướng dẫn giải:

Bước 1: Tính lượng xăng sử dụng trong 1 năm.
Một năm có 12 tháng, mỗi tháng dùng 15 lít xăng.
Lượng xăng một năm = 15 × 12 = 180 lít.

Bước 2: Tính lượng dầu thô cần để sản xuất lượng xăng đó.
Cứ 1 lít xăng cần 1,5 lít dầu thô.
Lượng dầu thô = 180 × 1,5 = 270 lít.

Kết luận: Gia đình đó tiêu thụ 180 lít xăng mỗi năm, cần khai thác 270 lít dầu thô. Điều này cho thấy tài nguyên dầu mỏ đang bị tiêu hao nhanh chóng.

Bài tập 4: Nhận biết vai trò của môi trường

Đề bài: Ghép mỗi vai trò của môi trường (cột A) với ví dụ tương ứng (cột B).

Hướng dẫn giải:

• 1 – c: Không khí, đất đai, nhà cửa tạo nên không gian sống cho con người.
• 2 – a: Gỗ từ rừng là nguyên liệu cho ngành sản xuất đồ nội thất.
• 3 – b: Sông hồ có khả năng pha loãng và xử lý một phần nước thải.

III. Ghi nhớ

• Môi trường bao gồm tất cả các yếu tố xung quanh, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người.
• Tài nguyên thiên nhiên có hạn, đặc biệt là tài nguyên không tái tạo, cần được sử dụng tiết kiệm và hiệu quả.
• Mỗi cá nhân có trách nhiệm bảo vệ môi trường thông qua các hành động nhỏ hàng ngày như tiết kiệm điện, nước, giảm rác thải nhựa.
• Phân biệt được ba loại tài nguyên và nêu ví dụ cho mỗi loại.

IV. Bài tập gợi ý (dành cho tự luyện)

Các em hãy thử sức với các bài tập sau đây để củng cố kiến thức:

1. Hãy liệt kê năm nguồn tài nguyên tái tạo và năm nguồn tài nguyên không tái tạo mà em biết trong cuộc sống.
2. Một nhà máy sản xuất giấy thải ra 500 m³ nước thải mỗi ngày. Để xử lý lượng nước thải này, nhà máy cần một hệ thống xử lý nước. Em hãy tìm hiểu và mô tả ngắn gọn quy trình xử lý nước thải cơ bản.
3. Em hãy so sánh sự khác nhau giữa tài nguyên tái tạo và tài nguyên không tái tạo. Lấy ví dụ cho mỗi loại.
4. Nếu em là một nhà quản lý môi trường, em sẽ đề xuất ba giải pháp để giảm ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn.

Lưu ý: Khi làm bài tập 4, các em có thể vẽ sơ đồ tư duy để hệ thống hóa các giải pháp một cách trực quan, giúp ghi nhớ lâu hơn.

Chúc các em học tốt và luôn ý thức bảo vệ môi trường sống xung quanh mình!