Bài tập: Luyện tập: Lịch sử: Việt Nam thế kỷ XIX

Bài 3: Luyện tập: Lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX

1. Giới thiệu bài học

Qua chương này, các em đã tìm hiểu về tình hình Việt Nam dưới triều Nguyễn và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược trong thế kỷ XIX. Bài luyện tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố kiến thức, rèn kỹ năng phân tích sự kiện lịch sử và nhìn nhận vấn đề một cách tổng quát. Chúng ta sẽ đi sâu vào các câu hỏi trọng tâm, kèm theo hướng dẫn giải chi tiết để các em nắm vững bài hơn.

2. Phần lý thuyết trọng tâm (Ôn tập nhanh)

Trước khi làm bài tập, các em cần ghi nhớ các nội dung chính sau:

• Chính sách của triều Nguyễn: Xây dựng bộ máy nhà nước chuyên chế, thực hiện chính sách nông nghiệp lạc hậu, độc quyền ngoại thương và hạn chế giao lưu với phương Tây.
• Phong trào kháng chiến tiêu biểu: Các cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực, Nguyễn Hữu Huân, Trương Định, Nguyễn Thị Định và đặc biệt là phong trào Cần Vương.
• Nguyên nhân thất bại: Tiềm lực quân sự yếu kém, sự chia rẽ nội bộ, chiến lược sai lầm của triều đình và sức mạnh vượt trội của kẻ thù.

3. Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Phân tích nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược Việt Nam giữa thế kỷ XIX

Câu hỏi: Vì sao thực dân Pháp lại chọn Việt Nam làm mục tiêu xâm lược? Hãy nêu những nguyên nhân sâu xa và trực tiếp.

Hướng dẫn giải:

• Nguyên nhân sâu xa: Do nhu cầu về thị trường, nguyên liệu và nhân công của chủ nghĩa tư bản Pháp. Sau cách mạng công nghiệp, Pháp muốn mở rộng thuộc địa ở châu Á, và Việt Nam là vị trí chiến lược quan trọng.
• Nguyên nhân trực tiếp: Triều Nguyễn thi hành chính sách “bế quan tỏa cảng”, cấm đạo và xử tử các giáo sĩ phương Tây (như vụ Nguyễn Trường Tộ, nhưng nổi bật là vụ xử tử giáo sĩ Pellerin), tạo cớ cho Pháp can thiệp quân sự.

Bài tập 2: So sánh hai phong trào kháng chiến: Trương Định và Nguyễn Trung Trực

Câu hỏi: Lập bảng so sánh giữa phong trào của Trương Định và Nguyễn Trung Trực về thời gian diễn ra, hình thức đấu tranh và kết quả.

Hướng dẫn giải:

Bài tập 3: Nhận xét về chính sách “bế quan tỏa cảng” của triều Nguyễn

Câu hỏi: Em hãy nhận xét chính sách “bế quan tỏa cảng” của nhà Nguyễn có phù hợp với bối cảnh thế giới thế kỷ XIX không? Vì sao?

Hướng dẫn giải:

• Chính sách này không phù hợp với bối cảnh thế giới lúc bấy giờ. Vì thế kỷ XIX là thời kỳ giao thoa mạnh mẽ, các nước phương Tây đang đẩy mạnh mở rộng quan hệ buôn bán và xâm lược thuộc địa.
• Việc đóng cửa khiến Việt Nam mất cơ hội tiếp cận kỹ thuật quân sự, kinh tế hiện đại từ phương Tây, đồng thời tạo ra sự cô lập về ngoại giao, khiến đất nước dễ bị tấn công. Nó thể hiện tư tưởng bảo thủ, lạc hậu của triều đình.

Bài tập 4: Trả lời ngắn – Điền từ

Câu hỏi: Điền từ thích hợp vào chỗ trống: “Phong trào Cần Vương là phong trào đấu tranh của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của ……… và các văn thân, sĩ phu yêu nước nhằm chống thực dân Pháp, giúp vua ……… khôi phục nền độc lập.”

Hướng dẫn giải:

• Đáp án: “vua Hàm Nghi” và “Hàm Nghi”.
• Giải thích: Năm 1885, vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương kêu gọi nhân dân đứng lên kháng Pháp.

4. Ghi nhớ

Qua bài luyện tập, các em cần ghi nhớ:

1. Bối cảnh lịch sử: Việt Nam thế kỷ XIX là thời kỳ khủng hoảng trầm trọng của chế độ phong kiến, đối diện với nguy cơ xâm lược từ phương Tây.
2. Nhân vật tiêu biểu: Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Hàm Nghi, Phan Đình Phùng là những tấm gương yêu nước bất khuất.
3. Bài học: Sự chia rẽ, bảo thủ và thiếu sáng suốt của triều đình là một trong những nguyên nhân dẫn đến mất nước.

5. Bài tập gợi ý (Tự luyện tập ở nhà)

Các em hãy thử sức với những câu hỏi sau đây để củng cố kiến thức:

• Bài 1: Nêu tên ít nhất 3 cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào Cần Vương và thời gian diễn ra của chúng.
• Bài 2: Theo em, vì sao cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Kỳ trong giai đoạn 1859-1864 lại thất bại? Hãy phân tích ít nhất hai nguyên nhân chính.
• Bài 3: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 câu) bày tỏ suy nghĩ của em về tinh thần yêu nước của Trương Định khi ông tự xưng “Bình Tây Đại nguyên soái”.

Chúc các em học tập thật tốt và luôn yêu thích môn Lịch sử và Địa lý!