Bài tập: Luyện tập: Lập trình Python cơ bản

Bài tập: Luyện tập Lập trình Python cơ bản

Giới thiệu

Trong bài học này, chúng ta sẽ cùng nhau ôn lại những kiến thức cốt lõi về lập trình Python mà các em đã được học trong chương 2. Thay vì học lý thuyết suông, chúng ta sẽ đi thẳng vào thực hành với các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Mục tiêu của bài luyện tập này là giúp các em củng cố kỹ năng viết câu lệnh, sử dụng biến, cấu trúc rẽ nhánh, vòng lặp và làm việc với dữ liệu cơ bản trong Python.

Lý thuyết cần nhớ trước khi làm bài tập

Trước khi bắt đầu giải bài tập, hãy cùng điểm lại một số kiến thức quan trọng:

• Biến và kiểu dữ liệu: Biến dùng để lưu trữ dữ liệu. Các kiểu dữ liệu thường gặp: số nguyên (int), số thực (float), chuỗi ký tự (str), và giá trị đúng/sai (bool).
• Câu lệnh nhập/xuất: Dùng input() để nhập dữ liệu từ người dùng và print() để hiển thị kết quả.
• Cấu trúc rẽ nhánh: if, elif, else dùng để kiểm tra điều kiện và thực thi các khối lệnh tương ứng.
• Vòng lặp: Vòng lặp for thường dùng để lặp một số lần xác định, vòng lặp while dùng để lặp đến khi điều kiện sai.
• Hàm tự xây dựng: Dùng từ khóa def để định nghĩa một hàm, giúp tái sử dụng mã lệnh.

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Giải phương trình bậc nhất

Viết chương trình giải phương trình bậc nhất dạng: ax + b = 0 (với a và b nhập từ bàn phím).

Hướng dẫn giải:

1. Nhập hai số thực a và b từ bàn phím.
2. Kiểm tra:
   • Nếu a == 0:
     • Nếu b == 0, phương trình vô số nghiệm.
     • Ngược lại, phương trình vô nghiệm.
   • Nếu a != 0, nghiệm là x = -b / a.
3. In kết quả ra màn hình.

Đoạn mã tham khảo:

a = float(input("Nhập a: "))
b = float(input("Nhập b: "))

if a == 0:
    if b == 0:
        print("Phương trình có vô số nghiệm")
    else:
        print("Phương trình vô nghiệm")
else:
    x = -b / a
    print("Nghiệm của phương trình là:", x)

Ví dụ 2: Tính tổng các số từ 1 đến n

Viết chương trình tính tổng S = 1 + 2 + 3 + ... + n, với n nguyên dương nhập từ bàn phím.

Hướng dẫn giải:

1. Nhập n từ bàn phím (kiểm tra để đảm bảo n nguyên dương).
2. Khởi tạo biến tổng S = 0.
3. Sử dụng vòng lặp for chạy từ i = 1 đến n, mỗi lần lặp cộng i vào S.
4. In giá trị tổng S ra màn hình.

Đoạn mã tham khảo:

n = int(input("Nhập n (n>0): "))
if n <= 0:
    print("Vui lòng nhập n nguyên dương")
else:
    S = 0
    for i in range(1, n + 1):
        S += i
    print("Tổng từ 1 đến", n, "là:", S)

Ví dụ 3: Kiểm tra số chẵn lẻ

Viết chương trình yêu cầu người dùng nhập một số nguyên và kiểm tra số đó là chẵn hay lẻ.

Hướng dẫn giải:

1. Nhập số nguyên.
2. Dùng toán tử % (lấy số dư) để kiểm tra:
   • Nếu số % 2 == 0, in ra "Số chẵn".
   • Ngược lại, in ra "Số lẻ".

Đoạn mã tham khảo:

so = int(input("Nhập một số nguyên: "))
if so % 2 == 0:
    print(so, "là số chẵn")
else:
    print(so, "là số lẻ")

Ghi nhớ

Qua các bài tập trên, các em cần nhớ các điểm sau:

• Luôn kiểm tra dữ liệu đầu vào (ví dụ: n > 0, a != 0) tránh lỗi chương trình.
• Sử dụng câu lệnh rẽ nhánh if-else linh hoạt để xử lý các trường hợp khác nhau.
• Vòng lặp for kết hợp với hàm range() rất hữu ích khi cần lặp với số lần xác định.
• Thụt lề đúng cách trong Python là yêu cầu bắt buộc để chương trình chạy chính xác.

Bài tập gợi ý

Hãy tự luyện tập thêm với các bài tập sau. Cố gắng viết mã và chạy thử trên máy tính trước khi xem hướng dẫn!

1. Bài tập 1: Viết chương trình nhập vào ba số thực a, b, c. Kiểm tra xem chúng có thể tạo thành ba cạnh của một tam giác hay không? Nếu có, hãy cho biết đó là tam giác gì (đều, cân, vuông hay thường)?
   Gợi ý: Điều kiện tam giác: a + b > c, a + c > b, b + c > a. Để kiểm tra tam giác đều: a == b == c; tam giác cân: có hai cạnh bằng nhau; tam giác vuông: a² + b² == c² hoặc hoán vị.
2. Bài tập 2: Viết chương trình tính giai thừa của một số n (n! = 1 x 2 x 3 x ... x n) với n nguyên dương.
   Gợi ý: Dùng vòng lặp for hoặc while, nhân dồn kết quả vào một biến. Lưu ý: 0! = 1.
3. Bài tập 3: Viết chương trình in ra bảng cửu chương của một số bất kỳ (ví dụ: số 5).
   Gợi ý: Dùng vòng lặp for từ 1 đến 10, in ra dòng: [số] x [i] = [kết quả].

Chúc các em luyện tập thật tốt và ngày càng thành thạo lập trình Python!