Bài tập: Chương 2: Lập trình Python cơ bản

Giới thiệu bài học

Chào các em, sau khi đã tìm hiểu các kiến thức nền tảng của lập trình Python trong Chương 2, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Mục tiêu của bài học này không chỉ giúp các em kiểm tra lại kiến thức về biến, kiểu dữ liệu, câu lệnh điều kiện, vòng lặp mà còn rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề bằng ngôn ngữ lập trình. Các em hãy tập trung và cố gắng tự giải trước khi xem hướng dẫn nhé!

Lý thuyết cần nhớ

Để giải quyết tốt các bài tập, chúng ta cần ôn lại một số khái niệm quan trọng:

• Biến: Dùng để lưu trữ dữ liệu. Tên biến tự đặt, tuân thủ quy tắc của Python.
• Kiểu dữ liệu cơ bản: int (số nguyên), float (số thực), str (chuỗi), bool (đúng/sai).
• Câu lệnh điều kiện if - elif - else: Dùng để rẽ nhánh chương trình dựa vào một điều kiện đúng hay sai.
• Vòng lặp for: Lặp lại một khối lệnh với số lần xác định, thường dùng với hàm range().
• Vòng lặp while: Lặp lại một khối lệnh trong khi điều kiện còn đúng.
• Cấu trúc dữ liệu danh sách (list): Dùng để chứa nhiều giá trị trong một biến duy nhất. Có thể truy cập từng phần tử qua chỉ số.

Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Tính tổng các số chẵn

Đề bài: Viết chương trình Python nhập vào một số nguyên dương n từ bàn phím. Tính và in ra màn hình tổng các số chẵn từ 1 đến n.

Hướng dẫn giải:

1. Sử dụng hàm input() và int() để nhập giá trị cho biến n.
2. Khởi tạo một biến tong = 0 để lưu tổng.
3. Sử dụng vòng lặp for với biến chạy i từ 1 đến n.
4. Trong vòng lặp, kiểm tra nếu i là số chẵn (i % 2 == 0) thì cộng i vào biến tong.
5. In kết quả ra màn hình.

Mã nguồn tham khảo:

n = int(input("Nhập một số nguyên dương n: "))
tong = 0
for i in range(1, n + 1):
    if i % 2 == 0:
        tong = tong + i
print("Tổng các số chẵn từ 1 đến", n, "là:", tong)

Bài tập 2: Kiểm tra số nguyên tố

Đề bài: Viết chương trình Python nhập vào một số nguyên dương n. Kiểm tra xem n có phải là số nguyên tố hay không. Số nguyên tố là số lớn hơn 1 và chỉ chia hết cho 1 và chính nó.

Hướng dẫn giải:

1. Nhập số n.
2. Nếu n <= 1: kết luận không phải số nguyên tố.
3. Sử dụng một biến flag = True (giả sử n là số nguyên tố).
4. Dùng vòng lặp for với i chạy từ 2 đến căn bậc hai của n (int(n**0.5) + 1).
5. Nếu n chia hết cho i (n % i == 0): gán flag = False và kết thúc vòng lặp (break).
6. Sau vòng lặp, dựa vào flag để đưa ra kết luận.

Mã nguồn tham khảo:

n = int(input("Nhập một số nguyên dương n: "))
if n <= 1:
    print(n, "không phải là số nguyên tố.")
else:
    flag = True
    for i in range(2, int(n**0.5) + 1):
        if n % i == 0:
            flag = False
            break
    if flag:
        print(n, "là số nguyên tố.")
    else:
        print(n, "không phải là số nguyên tố.")

Bài tập 3: Tìm số lớn nhất trong danh sách

Đề bài: Viết chương trình Python cho phép người dùng nhập vào một danh sách các số nguyên (không cần nhập trước số lượng, có thể dùng một vòng lặp while với điều kiện dừng khi nhập số 0). Hãy tìm và in ra số lớn nhất trong danh sách đó.

Hướng dẫn giải:

1. Khởi tạo một danh sách rỗng: numbers = [].
2. Sử dụng vòng lặp while True hoặc while với điều kiện nhập liên tục.
3. Trong vòng lặp, yêu cầu nhập số. Nếu số đó là 0 thì dừng (break).
4. Nếu không, thêm số đó vào danh sách bằng phương thức append().
5. Sau khi kết thúc nhập, nếu danh sách rỗng thì thông báo "Danh sách rỗng".
6. Nếu không, gán max_num = numbers[0].
7. Dùng vòng lặp for duyệt từng phần tử trong danh sách, nếu phần tử nào lớn hơn max_num thì cập nhật max_num.
8. In kết quả.

Mã nguồn tham khảo:

numbers = []
print("Nhập các số nguyên (nhập 0 để kết thúc):")
while True:
    num = int(input())
    if num == 0:
        break
    numbers.append(num)
if len(numbers) == 0:
    print("Danh sách rỗng.")
else:
    max_num = numbers[0]
    for so in numbers:
        if so > max_num:
            max_num = so
    print("Số lớn nhất trong danh sách là:", max_num)

Ghi nhớ

Qua các bài tập trên, các em cần nhớ:

• Luôn xác định rõ: bài toán cho dữ liệu đầu vào là gì, yêu cầu đầu ra là gì.
• Phân tích bài toán: chia bài toán lớn thành các bước nhỏ, tuần tự.
• Lựa chọn cấu trúc điều khiển phù hợp: dùng if để kiểm tra điều kiện, dùng for hay while để lặp.
• Kiểm tra chương trình: chạy thử với nhiều bộ dữ liệu khác nhau để đảm bảo chương trình chạy đúng.

Bài tập gợi ý

Các em hãy thử sức với các bài tập sau để củng cố thêm kiến thức:

1. Viết chương trình nhập vào một chuỗi, đếm xem trong chuỗi có bao nhiêu chữ cái in hoa, bao nhiêu chữ cái in thường.
2. Viết chương trình in ra bảng cửu chương của một số n do người dùng nhập (ví dụ: n=3 thì in ra 3x1=3, 3x2=6, ..., 3x10=30).
3. Viết chương trình tìm ước chung lớn nhất (UCLN) của hai số nguyên dương a và b nhập từ bàn phím (gợi ý: dùng thuật toán Euclid).
4. Viết chương trình nhập vào một danh sách các số, sắp xếp danh sách theo thứ tự tăng dần và in ra kết quả (không dùng hàm sort có sẵn).

Chúc các em học tập thật tốt và ngày càng yêu thích môn Tin học!